Question

निर्देश–प्रश्न 90-95 पर्यन्तं प्रश्ना: प्रस्तुतगद्यांशमाधारीकृत्य समाधेया:– कस्यापि राष्ट्रस्य कृते स्वराज्यसदृशमन्यत् भूतं प्रभूतं वैभवं नास्ति। एतेन ध्वन्यते प्रस्फुटं यत् प्रजातन्त्रं शासनमपि तदेवोत्कृष्टं यत्स्वराज्यसंवलितं भवेत्। एष प्रजातन्त्रप्रसङ्ग: अन्यत्रापि संस्कृतसाहित्ये दरीदृश्यते। प्रायश: वर्षाणां सहस्रद्वयी व्यतीयाय यदा राजनीतिनिपुण: कौटिल्यापरनामधेय: आचार्यचाणक्य: बभूव। तेन कूटनीति धुरंधरेण एकायत्तं नन्दवंशप्रशासनमुच्छिद्य मौर्यकुलभूषणं चन्द्रगुप्तं राज्यसिंहासने प्रतिष्ठापयामास। महान् राजनीतिज्ञ: कौटिल्य: चन्द्रगुप्तस्य कृते साम्राज्यधुरं निर्वोढुमर्थशास्त्रविधं लोकविश्रुतं राजनीतितन्त्रं प्रणिनाय। यत्र प्रजातन्त्रपद्धतिमेवावलम्ब्य राज्यतन्त्रं सञ्चायितव्यमिति सर्वं सुनिपुणं प्रतिपादितम्। शास्त्रमिदं राज्यचक्रसञ्चालनौपयिकान् अर्थान् अनुबध्नाति राजाप्रजाऽनुबन्धिन: समस्तानप्यावश्यकान् विषयान् संस्पृशति। ग्रन्थरत्नमिदमवलोक्य पाश्चात्य अपि नीतिविशारदा विस्मिता भवन्ति यद्भारतेऽपि ईदृशा नीतिनिपुणा: पण्डिता: समजायन्त:। सञ्चालयितव्यमित्यत्र प्रत्यय: क:?

• A. क्तवतु
• B. तव्यत्
• C. क्त
• D. एकाधिकविकल्पा उपयुक्ता:
• E. न कोऽपि उपयुक्त:

Answer 1

Answer: (B)

सञ्चालयितव्यम् इत्यत्र तव्यत् प्रत्यय: अस्ति। सञ्चालयितव्यम् इस पद् में तव्यत् प्रत्यय है। सम् + चाल् + णिच् + तव्यत् = ``तव्यत्तव्यानीयर:'' सूत्र से तव्यत् प्रत्यय होता है ``चाहिए अर्थ में।''