search
arrow-left Previous
Next arrow-right
Q: निम्नलिखितानि पद्यानि पठित्वा षट् (100-105) प्रश्नानाम् उत्तराणि यथोचितं विकल्पं चित्वा देयानि- खल: सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यति। आत्मनो बिल्वमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यति।। 1।। सर्पदुर्जनयोर्मध्ये वरं सर्पों न दुर्जन:। सर्पो दशति कालेन दुर्जनस्तु पदे पदे।। 2 ।। चन्दनं शीतलं लोके चन्दनादपि चन्द्रमा:। चन्द्रचन्दनयोर्मध्ये शीतला साधुसङ्गति:।। 3।। वृथा वृष्टि: समुद्रेषु वृथा तृप्तस्य भोजनम्। वृथा दानं समर्थस्य वृथा दीपो दिवापि च ।। 4 ।। शरदि न वर्षति गर्जति, वर्षति वर्षासु नि:स्वनो मेघ:। नीचो वदति न कुरूते, न वदति सुजन: करोत्येव।। 5।।‘चन्द्रचन्दनयो:’ इत्यस्मिन् पदे क: समास:? सविग्रहं नामनिर्देशनम् क्रियताम्।
  • A. चन्द्रश्च चन्दनश्च तयो: तुलना-द्वन्द्व समास:
  • B. चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयो: समाहार:-इतेतरद्वन्द्व
  • C. चन्द्रचन्दनयो: भाव:-षष्ठी-तत्पुुरुष:
  • D. चन्द्राय च चन्दनाय च ताभ्याम् प्रदानम्-चुतर्थी तत्पुरुष:
Correct Answer: Option B - ‘चन्द्रचन्दनयो:’ इत्यस्मिन् पदे चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयो: समाहार: इतरेतरद्वन्द्व समास:। अर्थात् ‘चन्द्रचन्द्रनयो:’ इस पद में इतरेतर द्वन्द्व समास है। विग्रह- चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयो: समाहार:।
B. ‘चन्द्रचन्दनयो:’ इत्यस्मिन् पदे चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयो: समाहार: इतरेतरद्वन्द्व समास:। अर्थात् ‘चन्द्रचन्द्रनयो:’ इस पद में इतरेतर द्वन्द्व समास है। विग्रह- चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयो: समाहार:।

Explanations:

‘चन्द्रचन्दनयो:’ इत्यस्मिन् पदे चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयो: समाहार: इतरेतरद्वन्द्व समास:। अर्थात् ‘चन्द्रचन्द्रनयो:’ इस पद में इतरेतर द्वन्द्व समास है। विग्रह- चन्द्रस्य च चन्दनस्य च तयो: समाहार:।