search
Q: ‘अन्तर्हिते शशिनि सैव कुमुद्वती मे दृष्टिं न नन्दयति संस्मरणीयशोभा’। इत्यत्र ‘अन्तर्हिते शशिनि’ इत्यनयो: पदयो: केन सूत्रेण सप्तमीविभक्तिर्भवति?
  • A. यतश्च निर्धारणम्
  • B. यस्य च भावेन भावलक्षणम्
  • C. निमित्तात् कर्मयोगे
  • D. सप्तमीपञ्चम्यौ कारकमध्ये
Correct Answer: Option B - : ‘अन्तर्हिते शशिनि सैव कुमुद्वती मे दृष्टिं न नन्दयति संस्मरणीयशोभा’। इत्यत्र ‘अन्तर्हिते शशिनि’ इत्यनयो: पदयो: ‘यस्य च भावेन भावलक्षणम्’ सूत्रेण सप्तमीविभक्तिर्भवति, जिस क्रिया से दूसरी क्रिया लक्षित हो तो उस क्रियावान से सप्तमी विभक्ति लगती है। यथा- रामे वनं गते दशरथ: प्राणान् तत्त्याज। (राम के वन जाने पर दशरथ ने प्राण छोड़ दिया) सूर्ये अस्तं गते गोपा: गृहम् अगच्छन्। (सूर्य के अस्त हो जाने पर ग्वाले घर गये।)
B. : ‘अन्तर्हिते शशिनि सैव कुमुद्वती मे दृष्टिं न नन्दयति संस्मरणीयशोभा’। इत्यत्र ‘अन्तर्हिते शशिनि’ इत्यनयो: पदयो: ‘यस्य च भावेन भावलक्षणम्’ सूत्रेण सप्तमीविभक्तिर्भवति, जिस क्रिया से दूसरी क्रिया लक्षित हो तो उस क्रियावान से सप्तमी विभक्ति लगती है। यथा- रामे वनं गते दशरथ: प्राणान् तत्त्याज। (राम के वन जाने पर दशरथ ने प्राण छोड़ दिया) सूर्ये अस्तं गते गोपा: गृहम् अगच्छन्। (सूर्य के अस्त हो जाने पर ग्वाले घर गये।)

Explanations:

: ‘अन्तर्हिते शशिनि सैव कुमुद्वती मे दृष्टिं न नन्दयति संस्मरणीयशोभा’। इत्यत्र ‘अन्तर्हिते शशिनि’ इत्यनयो: पदयो: ‘यस्य च भावेन भावलक्षणम्’ सूत्रेण सप्तमीविभक्तिर्भवति, जिस क्रिया से दूसरी क्रिया लक्षित हो तो उस क्रियावान से सप्तमी विभक्ति लगती है। यथा- रामे वनं गते दशरथ: प्राणान् तत्त्याज। (राम के वन जाने पर दशरथ ने प्राण छोड़ दिया) सूर्ये अस्तं गते गोपा: गृहम् अगच्छन्। (सूर्य के अस्त हो जाने पर ग्वाले घर गये।)