search
Q: सूचना : अधोलिखितं श्लोकान पठित्वा प्रश्नानां (प्र.सं. 292-300) विकल्पात्मकोत्तरेभ्य: उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत। पुरा एकस्मिन् स्थाने द्वे नार्यौ वसत: स्म। तयो: परस्पं महती प्रीति:। कालतरे तयो: मध्ये एकस्य पुत्रस्य विषये महान् कलह: अजायत। सरला- अयं मम पुत्र इति सक्रोधम् उद्घोषयति। विमला- न अयं तव, अपितु अयं मम पुत्र: इति तारस्वरेण प्रतिवदति। इत्थं च क्रमेण तयो: कलह: चरमावस्थां गत: अथ विवादे पराकाष्ठं गते द्वे अपि न्यायालयं गतवस्यौ। तयो: वक्कीलौ स्व-स्वपक्षं न्यायाधीशस्य समक्षं सप्रमाणं प्रस्तुतवन्तौ। न्यायाधीश: उभयमपि पक्षं समम् अश्रुतपूर्वकं च ज्ञात्वा किंकर्तव्यविमूढ: सञ्जात:। स: प्रारम्भे अकथयत्- सर्वप्रथमम् अयं बालक: कया सह अधिकां प्रसन्नताम् अनुभवति इति ज्ञातव्यम्। स: तु उभाभ्यां सह प्रसन्न: दृश्यते इति ज्ञात्वा न्यायाधीश: निर्णतुं न समर्थ: अभवत् अयं वस्तुत: कस्या: पुत्र:। अधिकं सूक्ष्मं विचिन्त्य न्यायाधीश: अवदत् यत् मया उभय: पक्ष: श्रुत:। साम्प्रतं निर्णयं सावधानतया शृण्वन्तु। बालकं प्रति भवत्यो: समाना स्नेहमयी च प्रीति:। अत: इमं बालकं विभज्य अर्धम् अर्धं स्वीकुरुताम् । इमं निर्णयं श्रुत्वा विकला प्रसन्ना अभवत् । सरला तु मूच्र्छिता सती तत्क्षणमेव भूमौ अपतत् । सा नानाविधै: उपचारै: अर्धघण्टानन्तरं चेतनां लब्धवती। तत: च सा करौ प्रसार्य बहुविह्वला, अश्रुधाराभि: रुदती न्यायाधीशं प्रार्थयत् - मान्या:! मोहनस्य रोमांशच्छेदनमपि मम प्राणच्छेदनमसमम् अति दु:खकरं भविष्यति। भवन्तम् अस्य बालकस्य अहं जीवनं याचे। दीयताम् इमं बालकं विमलायै, यस्यै कस्यै वा इत्यत्र न मदीय: कोऽपि दुराग्रह:, किन्तु येन बालक: अयं, स्वस्थ:, सुखी चिरायु: च भवेत् तथैव भवद्भि: कर्तव्यम्। क्षणेन मौनं त्यक्त्वा न्यायाधीश: स्वनिर्णयम् अघोषयत्- वस्तुत: सरलाया: ममत्वं स्वाभाविकं, तस्या: मूर्छा च नैसर्गिकी, अत: सरलैव मोहनस्य माता इत्येव अस्य वादस्य निर्णय:। विमलाया: पक्ष न विचारयोग्य:। एवं न्यायाधीशस्य बुद्धिवैभवेन सरला स्वपुत्रं पुन: प्राप्य बहुप्रसन्ना अभवत् । विवादस्य निर्णयाय ते कुत्र गतवत्यौ?
  • A. स्वभवनम्
  • B. नदीतीरम्
  • C. आपणम्
  • D. यायालयम्
Correct Answer: Option D - उन दोनों के विवाद का निर्णय ‘न्यायालय’ तक चला गया। पंक्ति द्वारा, जो गद्यांश के द्वितीय अनुच्छेद में है उससे पता चलता है कि दोनों स्त्रियों सरला एवं विमला का पुत्र विवाद न्यायालय पर चला जाता है- ‘‘विवादे पराकाष्ठां गते द्वे अपि न्यायालयं गतवत्यौ।’’
D. उन दोनों के विवाद का निर्णय ‘न्यायालय’ तक चला गया। पंक्ति द्वारा, जो गद्यांश के द्वितीय अनुच्छेद में है उससे पता चलता है कि दोनों स्त्रियों सरला एवं विमला का पुत्र विवाद न्यायालय पर चला जाता है- ‘‘विवादे पराकाष्ठां गते द्वे अपि न्यायालयं गतवत्यौ।’’

Explanations:

उन दोनों के विवाद का निर्णय ‘न्यायालय’ तक चला गया। पंक्ति द्वारा, जो गद्यांश के द्वितीय अनुच्छेद में है उससे पता चलता है कि दोनों स्त्रियों सरला एवं विमला का पुत्र विवाद न्यायालय पर चला जाता है- ‘‘विवादे पराकाष्ठां गते द्वे अपि न्यायालयं गतवत्यौ।’’