search
Q: निर्देश- प्रश्न संख्या (230 से 237) निम्नलिखितं गद्यांशं पठित्वा सप्तप्रश्नानां उचितं विकल्पं चित्वा उत्तराणि देयानि। एकस्मिं अरण्ये कश्चन् सिंह: प्रतिवसति स्म। एकदा स: सुप्त: आसीत् । तदा एक: मूषक: तस्य केसरान् अकृन्तत् । प्रबुद्ध सिंह: स्वकेसरान् छिन्नान् अपश्यत् । स: अचिन्तयत् - ‘‘अहो मम केसरा: कृन्ता:। नूनं मूषकस्य कार्यमेतत् । किं करवाणि? भवतु, एवं करिष्यामि। मार्जार: मूषकस्य शत्रु:, अत: कमपि मार्जारं पालयामि। स: मूषकं भक्षयिष्यति’’ इति। स: सिंह: ग्राममगच्छत् । मार्गे कमपि मार्जरमपश्यत्। तस्य समीपं गत्वा सिंह: एवमवदत् -‘‘भो मित्र मार्जार, मम गृहे कश्चन् मूषक: प्रतिवसति। स: सुप्तस्य मम केसरान् कृन्तति, एतं निवारय। त्वं मया सह वस। अहं ते प्रभूतमाहारं दास्यामि इति। मार्जार: अकथयत् -‘‘यथा आदिशति भवान् अहं त्वया सह वत्स्यामि’’। सिंह: मार्जारेण सह गुहामगच्छत्, तदा मार्जार:- ‘मित्र, अहम् क्षुधया पीडित: अस्मि। मध्यमाहारं प्रयच्छ’ इत्यकथयत् । सिंह: तस्मै मांसादिकमयच्छत् । एवं मार्जार: तत्र सुखमवसत् । मूषक: रात्रौ बिलाद् निरगच्छत्। मार्जार: तमपश्यत् । सद्य: तं गृहीत्वा सिंहमवदत् - ‘‘भो मृगराज, पश्य तव शत्रु: अयं गृहीत:। अलमिदानीं चिन्तया। आवां सुखेन वसाव:’’ इत्युक्त्वा खादति स्म। सिंह: अचिन्तयत् - ‘इदानीमनेन मार्जारेण न मे प्रयोजनम् । अत: परमस्मै भोजनं न दास्यामि’ इति। तत: परं सिंह: मार्जारायाहारं नायच्छत् । एकदा क्षुधया पीडित: मार्जार: सिंहमकथयत् - ‘‘मित्र, भवान् स्ववचनं स्मरतु। मह्यमाहारं प्रयच्छतु’’ इति। सिंह:- ‘‘मूर्ख, त्वया न मे प्रयोजनम् । गच्छ यथेष्टम् । न किञ्चिदपि स्मरामि’’। मार्जार: - ‘‘एवम् । अस्तु। कृतघ्न, महत्पापं करोषि यत्स्वयमेव कृतां प्रतिज्ञां विस्मरसि’’। तदाकरण्य क्रुद्ध : सिंह: मार्जारं हन्तुमुद्यत:। भीत: मार्जार: वृक्षमारुह्य अवदत् – विश्वासो नैव कर्तव्यों मधुरासु खलोक्तिषु। सिंह: केन प्रयोजनेन मार्जारम् अपालयत् ?
  • A. साह्चर्य्याप्रयोजनेन।
  • B. सजातीयसम्बन्धेन।
  • C. मूषकस्य भयमपनेतुम्।
  • D. अवशिष्टस्य मांसादिकस्य उपयोगार्थम्।
Correct Answer: Option C - सिंह: ‘मूषकस्य भयमपनेतुम्’ मार्जारम् अपालयत्। अर्थात् - सिंह चूहा के भय से मार्जार (बिल्ली) को पाला था। ‘मार्जार’ शब्द का पर्यायवाची बिलाव, विडाल तथा ‘मूषक’ शब्द का इंदुर, मूषिका, गणेशवाहन एवं सिंह शब्द का वनराज, शार्दूल, केशरी, मृगराज, मृगपति आदि है।
C. सिंह: ‘मूषकस्य भयमपनेतुम्’ मार्जारम् अपालयत्। अर्थात् - सिंह चूहा के भय से मार्जार (बिल्ली) को पाला था। ‘मार्जार’ शब्द का पर्यायवाची बिलाव, विडाल तथा ‘मूषक’ शब्द का इंदुर, मूषिका, गणेशवाहन एवं सिंह शब्द का वनराज, शार्दूल, केशरी, मृगराज, मृगपति आदि है।

Explanations:

सिंह: ‘मूषकस्य भयमपनेतुम्’ मार्जारम् अपालयत्। अर्थात् - सिंह चूहा के भय से मार्जार (बिल्ली) को पाला था। ‘मार्जार’ शब्द का पर्यायवाची बिलाव, विडाल तथा ‘मूषक’ शब्द का इंदुर, मूषिका, गणेशवाहन एवं सिंह शब्द का वनराज, शार्दूल, केशरी, मृगराज, मृगपति आदि है।