search
Q: निर्देश:- अधोलिखतं गद्यांशं पठित्वा 71-77 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेभ्य: उचिततमम् उत्तरं चित्वा लिखत- महाकवि: कालिदास: न केवलं संस्कृतसाहित्यस्य अपितु विश्वसाहित्यस्य श्रेष्ठ: कवि: अस्ति। अतएव इंग्लैंड-देशवासिन: स्वकीयाभ्यां सर्वश्रेष्ठाभ्यां दन्ते-वर्जिलाभ्यां सह तस्य तुलनां कुर्वन्ति। जर्मनीदेशवासिन; तु तं ‘शेक्सपीयर’ इति कथयन्ति। एष; महान् कवि नाटककार: चासीत। कालिदासेन विरचिता: सप्त ग्रन्था: सन्ति एतेषु रघुवंशम्, कुमारसंभवम् इति द्वे महाकाव्ये, ऋतुसंहारम् मेघदूतम् नामके द्वे खण्डकाव्ये, अभिज्ञानशाकुन्तलम्, विक्रमोर्वशीयम्, मालविकाग्निमित्रम् चेति त्रीणि नाटकानि सनित। सौन्दर्य-वर्णने काव्यप्रतिभायां च महाकवि:कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते। भारतीय महाकविषु स: ‘कविकुलगुरु:’ इति उपाधिना विभूषित:। ‘‘कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते’’ अस्ति वाक्यांशे ‘वर्तते’ क्रियापदस्य कर्तृपंद किम्?
  • A. अप्रतिम:
  • B. अपि
  • C. अद्यापि
  • D. उपर्युक्तेषु एकस्मादधिक:
  • E. उपर्युक्तेषु किञ्चन् अपि नास्ति
Correct Answer: Option E - ‘‘कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते’’ अस्मिन् वाक्यांशे ‘वर्तते’ क्रियापदस्य कर्तृपदे उपर्युक्तेषु किञ्चन् अपि नास्ति। अर्थात् ‘ कालिदास आज भी अद्वितीय हैं, इस वाक्य में ‘वर्तते’ क्रियापद का कर्तापद उपर्युक्त में कोई भी नहीं है। इसका कर्तापद ‘कालिदास:’ है। सौन्दर्य वर्णने काव्यप्रतिभायां च महाकवि: कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते।इसमें कर्ता पद कालिदास है। अत: प्रश्नानुसार समुचित विकल्प (e) सही है।
E. ‘‘कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते’’ अस्मिन् वाक्यांशे ‘वर्तते’ क्रियापदस्य कर्तृपदे उपर्युक्तेषु किञ्चन् अपि नास्ति। अर्थात् ‘ कालिदास आज भी अद्वितीय हैं, इस वाक्य में ‘वर्तते’ क्रियापद का कर्तापद उपर्युक्त में कोई भी नहीं है। इसका कर्तापद ‘कालिदास:’ है। सौन्दर्य वर्णने काव्यप्रतिभायां च महाकवि: कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते।इसमें कर्ता पद कालिदास है। अत: प्रश्नानुसार समुचित विकल्प (e) सही है।

Explanations:

‘‘कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते’’ अस्मिन् वाक्यांशे ‘वर्तते’ क्रियापदस्य कर्तृपदे उपर्युक्तेषु किञ्चन् अपि नास्ति। अर्थात् ‘ कालिदास आज भी अद्वितीय हैं, इस वाक्य में ‘वर्तते’ क्रियापद का कर्तापद उपर्युक्त में कोई भी नहीं है। इसका कर्तापद ‘कालिदास:’ है। सौन्दर्य वर्णने काव्यप्रतिभायां च महाकवि: कालिदास: अद्यापि अप्रतिम: वर्तते।इसमें कर्ता पद कालिदास है। अत: प्रश्नानुसार समुचित विकल्प (e) सही है।