search
Q: ‘अतिनिद्रम्’ इत्यस्मिन् समासे अति अव्ययं कस्मिन् अर्थे प्रयुक्तमस्ति?
  • A. विभक्त्यर्थे
  • B. शब्दप्रादुर्भावार्थे
  • C. असम्प्रति-अर्थे
  • D. योगपद्य-अर्थे
Correct Answer: Option C - ‘अतिनिद्रम्’ इत्यस्मिन् समासे अति अव्ययं असम्प्रति-अर्थे प्रयुक्तमस्ति। ‘अतिनिद्रम्’ अव्ययीभाव समास का उदाहरण है। सूत्र- ‘अव्ययं - विभक्ति-समीप-समृद्धि - व्यृद्धि - अर्थाभाव - अत्यय - असम्प्रति - शब्दप्रादुर्भाव - पश्चात् - यथा - आनुपूर्व्य - यौगपद्य - सादृश्य - सम्पत्ति - साकल्य - अन्तवचनेषु।’ अतिनिद्रम् • निद्रा सम्प्रति न युज्यते निद्रा इस समय उचित नहीं है ‘असम्प्रति’ ‘इस समय उचित नहीं’ अर्थ में प्रयुक्त हुआ है।
C. ‘अतिनिद्रम्’ इत्यस्मिन् समासे अति अव्ययं असम्प्रति-अर्थे प्रयुक्तमस्ति। ‘अतिनिद्रम्’ अव्ययीभाव समास का उदाहरण है। सूत्र- ‘अव्ययं - विभक्ति-समीप-समृद्धि - व्यृद्धि - अर्थाभाव - अत्यय - असम्प्रति - शब्दप्रादुर्भाव - पश्चात् - यथा - आनुपूर्व्य - यौगपद्य - सादृश्य - सम्पत्ति - साकल्य - अन्तवचनेषु।’ अतिनिद्रम् • निद्रा सम्प्रति न युज्यते निद्रा इस समय उचित नहीं है ‘असम्प्रति’ ‘इस समय उचित नहीं’ अर्थ में प्रयुक्त हुआ है।

Explanations:

‘अतिनिद्रम्’ इत्यस्मिन् समासे अति अव्ययं असम्प्रति-अर्थे प्रयुक्तमस्ति। ‘अतिनिद्रम्’ अव्ययीभाव समास का उदाहरण है। सूत्र- ‘अव्ययं - विभक्ति-समीप-समृद्धि - व्यृद्धि - अर्थाभाव - अत्यय - असम्प्रति - शब्दप्रादुर्भाव - पश्चात् - यथा - आनुपूर्व्य - यौगपद्य - सादृश्य - सम्पत्ति - साकल्य - अन्तवचनेषु।’ अतिनिद्रम् • निद्रा सम्प्रति न युज्यते निद्रा इस समय उचित नहीं है ‘असम्प्रति’ ‘इस समय उचित नहीं’ अर्थ में प्रयुक्त हुआ है।